هفته نامه تاريخ شفاهي
 



 
          شماره 138    |    15 آبان 1392

   


 

درنگی بر کارکرد تاریخ شفاهی در تاریخ معاصر ایران


نهمین نشست تخصصی تاریخ شفاهی ایران


سفرنامه هیروشیما- بخش هفتم


درباره افزایش دسترسی ناشنوایان به تاریخ شفاهی


پنجمین همایش جهانی داستان‌سرایی


رور لومیس از چهره‏های برجسته در گسترش تاریخ شفاهی درگذشت


در جستجوی حقایق شهریور 1320 مشهد، حزب توده و کانون‌های فعالیت (8)


خاطرات محمد یگانه: رئیس بانک مرکزی، وزیر دارایی و وزیر آبادانی حکومت محمدرضاپهلوی


یادمانده‏های استاد احمد صافی از آموزش و پرورش دهه شصت


درس‌هاي ما از مارتين لوتركينگ-3 و پایانی


 



درنگی بر کارکرد تاریخ شفاهی در تاریخ معاصر ایران

صفحه نخست شماره 138

تاریخ معاصر ایران مملو از حوادث ریز و درشتی است که مورخان این دوره کم و بیش براساس اسناد و مدارک تاریخی در دسترس به آن پرداخته‏اند. از ورود متفقین به کشور گرفته تاحوادث ملی شدن صنعت نفت، فعالیت احزاب و گروه‏های سیاسی و انقلاب اسلامی کتاب‏های زیادی درباره آن‏ها به نگارش درآمده است. بررسی کارکرد مراکز تاریخ شفاهی در ایران و خارج از کشور در زمینه تاریخ معاصر نشان می دهد که اکثر منابع شفاهی تهیه شده بر پایه مصاحبه‏های صورت گرفته با رجال یا بزرگان در زمینه‏های مختلف بوده و سمت و سوی عمده آن‏ها بیشتر از آن که برآیندی از موضوع‏شناسی و تبیین وقایع تاریخی باشد انعکاسی از خواست‏ها یا تمایلات سیاسی افراد است که در قالب مصاحبه‏ی تاریخ شفاهی نمود یافته است. طرح تاریخ شفاهی هاروارد، تاریخ شفاهی جنبش چپ، تاریخ شفاهی موسسه مطالعات تاریخ معاصر و مرکز اسناد انقلاب اسلامی نمونه‏هایی از این دست هستند.

عمده کارکرد تاریخ شفاهی در این حوادث نقشی تبیینی آن برای پرکردن خلاهای اطلاعات این حوادث تاریخی است تا ارائه تصویری از آن‏ها با توجه به مقتضیات تاریخی هر دوره برای محققان و مخاطبان، به نحوی که بسیاری از موضوعات تاریخی با ارزش که در متن این مصاحبه‏ها به آن اشاره شده در سایه برجسته بودن خاطرات فردی پنهان مانده است. در گذشته به اهمیت موضوع محوری در طرح‏های تاریخ شفاهی و اهمیت آرشیوسازی منابع تاریخ شفاهی توسط نگارنده اشاراتی شده است. اما به نظر می‏رسد مساله جایگاه و کاربرد تاریخ شفاهی در تاریخ معاصر علی‏رغم اهمیت آن کمتر مورد توجه قرار گرفته است و باید نگاه‏های دیگری نیز علاوه بر استفاده ابزاری صرف در چهارچوب آموزش‏های عام علی‏رغم ارزش آن در جمع‏آوری داده‏های تاریخ شفاهی لحاظ گردد. قائل شدن به نقش تحلیل در بررسی وقایع تاریخی، چالش در تبیین آن‏ها و استخراج گفتمان‏های غالب در هردوره تاریخی در زمره ارزش‏های افزوده‏ایی است که می‏تواند ارزشی دو چندان به منابع تاریخ شفاهی داده و نقش آن را از روشی صرف برای جمع‏آوری اطلاعات تاریخی تبدیل به ابزاری مهم برای فهم محتوای تاریخ معاصر بنماید. بررسی وضعیت فعلی تاریخ شفاهی در ایران نشان می‏دهد که مسأله تبیین اهمیت تاریخ شفاهی و ارزش آن در جمع‏آوری داده‏های تاریخی در مرحله‏ای است که نیاز به توجیه بیشتر ندارد بلکه فقط زمان آن رسیده تا به استفاده‏ای چندجانبه از تاریخ شفاهی زمینه کاربردی شدن بیشتر آن را فراهم نموده و در زمینه‏هایی مانند استخراج و تحلیل گفتمان‏های غالب تاریخی هر دوره مورد استفاده واقع گردد.

علاوه برآن نگاه به کارکرد تاریخ شفاهی در دوره‏ی معاصر باید از صرف استفاده برای جمع‏آوری اطلاعات به عنوان پلی برای ارتباط بین گذشته با آینده باشد. بررسی وضعیت موجود نشان می‏دهد که گاهی دچار سوءاستفاده از تاریخ شفاهی برای شخصی‏سازی تاریخ و بیان خواست‏های گروهی یا القای جریان خاص فکری شده‏ایم در حالی که نگاه به آینده و حق برخورداری آن‏ها از ارائه تصویری کامل و صحیح از آنچه در گذشته بوده، نادیده گرفته شده است.

دکتر ابوالفضل حسن‏آبادی
 مدیریت امور اسنادو مطبوعات آستان قدس رضوی



 
  
نام

پست الكترونيك
نظر شما
کد امنیتی

 

 

       تمام حقوق اين نشريه متعلق به سايت تاريخ شفاهي ايران [oral-history.ir] است.